19. Walis

Haaaatching!  Tanginang alikabok yan!  Haah-haah-haah-hatching!

Ang Pilipinas talaga ay bansa na puno ng alikabok.  O ha!  Hindi itinuro sa iskul niyo yan ano?  Oo, maalikabok.  Lalo na sa Maynila.  Ewan ko ba.  San ba gawa ang alikabok?  Ba’t hindi ito pinag-aaralan sa iskul?  Element ba ito?  Lupa?  O feather?  Bakit laging lumulutang ang alikabok kapag nasa sinag ng araw at parang imbisibol naman kapag hindi nasisinagan?  Baket?  Bah-kheeet?!!!  (Parang OK na monologue ‘to a…)

Anyway kaya ko nabanggit ang alikabok na ‘yan ay dahil pag-uusapan natin ang walis.  Parang pangatlong paragraph na ‘to at wala pa ding sense ang sinasabi ko.  Heto na ang logbets.

Ang walis ay isa sa mga kagamitan sa bahay na hindi natin masyadong binibigyan ng kaukulang pansin.  Lagi itong ginagamit ng katulong namin, nanay ko, tiyahin ko, witch, lola, o ng lola kong mukhang witch.  Ngunit bihira ko itong marinig na mabigyan ng papuri ng mga tao.

“Ang ganda ng ref niyo!”  “Ang gara naman!  May microwave!”  “‘San ka nakabili ng coconut husk?”

‘Yan ang madalas kong naririnig.  Pero bihirang-bihira ako makarinig ng, “Wow!  Whatta walis!”  O kaya nama’y, “Ang ganda ng materyales na ginamit sa mga tingting mo!  ‘San mo na-iskor ‘yan?”  Diba?  Wala!  Wala kang maririnig na papuri sa walis!  Eh kung tutuusin, eto ang pinaka-nagagamit sa bahay.  Hindi lang natin siya pinapansin dahil hindi ito makintab tulad ng oven toaster o kaya ng tinidor.

Madaming gamit ang walis.  Pagkatapos ng malakas ang ulan ay kelangan niyong tanggalin ang naipong tubig sa semento para makapaglaro ng basketbol.  Anong gamit niyong pantanggal ng tubig?  Ano?!  Ano?!!!  Walis ting-ting.  Kapag mahangin naman at gusto mong gumawa ng saranggola, anong gamit mo para gawin ang skeleton ng kite?  Ting-ting ulit, kaibigan.  Sa mga taga-probinsya naman, ano ang gamit ni Lola para itabi ang mga tuyong dahon sa lupa pagkatapos pausukan and punong mangga?  Tama ka kapatid…walis ting-ting.

At ano naman ang gagamitin para linisin ang mga nalaglag na buhok kapag tapos ka nang gupitan?  Walis tambo, brad.  Eh pagkatapos mong magpachupet?  Tissue katoto.

Madaming madami pang gamit ang walis.  Sigurado din akong madami kayong ala-ala with your favorite household item na walis.  Sa sobrang ganda neto ay lagi pa itong binibilang sa Batibot!

“Isa!  Isang walis tambo!  Ting!”

(drumroll…)

“Dalawa!  Dalawang walis tambo!  Ting!”

(drumroll…)

“Tatlo…”  and so forth… – lagi kong naririnig sa titser ko ‘to nung bata ako eh, “…and so on and so forth…”

Ay, siya nga pala, huwag kayong magwawalis sa gabi.  Dahil kapag ginawa niyo ito…uhm…eh…

…maaalikabukan ang bagong eskinol kong mukha.

- Tem-i

Lahat ba ng walis ay gawa sa Baguio?  Bakit wala akong nakitang nakatahing made in Sorsogon na walis?  Bakit mas masakit kapag hinampas ka ng tatlong pirasong walis ting-ting kesa singkwentang piraso?

Masakit mapalo ng walis tambo, ang pambansang houshold item ng Pilipinas.  Itanong niyo pa sa mga batang kalye noong dekada 80 at 90.  Kapag hindi ka natulog sa hapon at nahuli ka ni manang, maliban sa tangkay ng puno ng malunggay e walis ang babati sa balat mo.  Uhm!  Sarrraaaappp!  Hindi ka pa napapalo sa pwet e umiilag ka na, ‘diba klasik na klasik ‘to?

Ang walis ang saksi sa ating paglaki.  Lahat ng bahay ng Pilipino ay meron nito.  Mawala na ang mga cabinet sa bahay ‘wag lang ang walis.  Nakatambay ‘yan madalas sa mga suluk-sulok ng bahay natin at parating kumakain ng alikabok araw-araw.  Mahilig ding kumain ‘yan ng mga tumapong kanin kaya inis na inis si doggie at bitin ang hapunan niya.  May dalawang klase ng walis-ang walis tambo at ang walis ting-ting.  Madalas nating makita ang walis tambo sa loob ng bahay at sa labas naman ang walis ting-ting.  Mas marami nga lang gamit ang walis ting-ting dahil maliban sa paglinis ng tae ng asong may halong buhangin ay ginagamit din itong skeleton ng saranggola, pamalo, at arena ng mga naglalabang gagambang bahay at ekis.  Gustung-gusto kong pinupukpok ang hawakan nito sa pader para pumantay.  Alarm clock ko rin sa umaga ang tunog ng pagwawalis ng kapitbahay naming lolang naka-duster, kamay sa likod.  Ni minsan e wala akong nakitang nagwalis na nakapamewang.  O naka salukbaba.  Parating kamay sa likod.  Ano ba’ng explanation dito?  Wala nang mas sasarap pa sa tunog niyan ‘pag umaga.  Sssshhhk sssshhhk sssshhhk…

Madalas kong isabit noon ang walis tambo sa likod ko para kunwari e espada siya.  Tapos ay mag-eespadahan kame ng kapatid ko hanggang sa magsawa kame.  ‘Yun lang.  Walang kwentang laro.

Ginawa ba ‘to ng mga matatanda sa inyo-’yung bubunot ng isang pirasong walis ting-ting para gawing toothpick?  “Manang, pakilinis nga ‘tong tae ng aso.  Salamat.” (sabay ngata ng ting-ting)

Ang alikabok ang mortal na kalaban ng walis tambo.  Dito ay nagkakaubusan sila ng lahi.  Paunahang maubos.  Pagkatapos ng ilang linggo e parang sinuklay na one-side ang walis kakawalis sa alikabok, samantalang ang alikabok ay lulutang-lutang lang sa ere at hahalik pabalik sa sahig.  Tanginang mass noun ‘yan o.

- Tenco

Tiknay: Tikboy! Tanghali na at magwalis ka sa harapan. (Sisilip sa kwarto ko) Ay, tulog pa pala ang batugan kong anak. Kuya! Ikaw na ang ang mag-walis at tulog pa ang kapatid mo.

Pagsara ng pinto…

Tikboy: Yes!!! Akala niyo tulog pa ako ha. Maglalaro na ulit ako ng G.I. Joe sa kama.

Ito ang isa sa mga tinataguan kong kagamitan sa bahay. Ayaw kong may hawak nito dahil ibig sabihin nun eh nautusan ako dahil imposible naman akong magkusang magwalis eh. May dalawang klase ng walis sa bahay. Ito ang mga iyon:

Walis Tambo

Palagi ‘tong nakalagay sa likod na pinto at nakasabit. Ito ang pang-walis sa loob ng bahay. Pero hindi lang yan ang gamit nitong walis na ‘to. Ginagamit ko rin ‘tong gitara kapag ginagaya ko ang mga kombo sa telebisyon at kapag may naririnig ako sa radyo. Imposibleng hindi niyo ginitara ang walis tambo.

Ito naman ang pinaka-ayaw kong paggamit dito, ang gamiting pamalo sa puwet. Lahat naman tayo ayaw nito eh. Kapag tinamad kumuha ng sinturon ang nanay ko eh walis tambo na lang ang kukunin at ipapalo sa puwet ko. Buti na lang nakakasimple ako at nakakapaglagay ako ng dyaryo sa puwet pero minsan nahuhuli eh kaya dinagdagan pa tuloy ang palo sa’kin.

Tama ang sinabi ni Tenco. Nagiging parang sinuklay na one-side ang walis tambo kapag ilang linggo nang ginagamit. Pero minsan eh hindi one-side ang nangyayari, naki-uso rin ‘to at sinabayan ako sa buhok kong kimpwet o biyakers (hati sa gitnang suklay). May ilang walis rin kaming ganun ang nangyari at hindi naging one-side.

Walis Ting-ting

Ito palaging nasa labas ‘to at syempre pang-walis sa labas ng bahay. Pang-walis sa mga dahon o sa tubig na naipon sa sahig.

May iba’t-ibang stroke ang paggamit dito depende kung ano wawalisin mo. Kapag sa dahon, direcho lang ang paghawak. Maliliit lang at mabilis ang pagwalis para maipion agad ang mga dahon. Kapag tubig naman ang wawalisin, kailangan eh nakalapat halos lahat ang walis sa sahig. Ang handle lang ang hindi tapos mahaba at mabagal ang pagwalis para ubos agad ang tubig na naipon.

Nabanggit na rin ni Tenco ang paggamit dito sa paggawa ng saranggola at paggamit sa gagamba. Ginagamit rin ito sa paglagay ng rugby sa sirang sapatos at iba pang sirang bagay. Sino kaya ang unang taong gumamit nito sa paglagay ng rugby? Pumatok talaga eh at lahat ito ang ginagamit. Salamat na rin sa’yo at ilang sapatos na rin ang naidikit ko dahil sa walis ting-ting na yan.

Panghuli, ginagamit rin itong ehemplo sa kasabihang kapag sama-sama, maraming magagawa at magiging matibay ang pagsasama. Susubukan muna ang isang pirasong walis ting-ting at babaliin. Bali agad syempre. Pero kapag pinagsama-sama na at isang buong walis ting-ting na ang babaliin, hindi ito mababali.

Sige kunin mo ang walis ting-ting sa bahay niyo at subukan mong baliin yun. Sabihin niyo sa’kin kapag nabali niyo.

- Tikboy